Irena Kuczyńska
Region Pleszewski Z historii

Pierwsza matura po zaborach

Czy wiesz, że klikając w reklamy wspierasz funkcjonowanie mojego bloga?

97 lat temu odbyła się w pleszewskim liceum pierwsza matura po zaborach. Zdawało ją siedem osób, z języka polskiego, łacińskiego, francuskiego, matematyki i fizyki.

Warto poznać  nazwiska pierwszych maturzystów, którzy egzamin maturalny zdawali eksternistycznie w Państwowym Progimnazjum Humanistycznym im. St. Staszica w Pleszewie, które powstało w 1919 roku na miejscu dotychczasowej niemieckiej szkoły realnej Real Schule.

Informacje o tym jak wyglądała szkoła w latach 20. XX wieku, zaczerpnęłam  z broszury wydanej z okazji  dziesięciolecia szkoły.

Jest ona własnością Danuty Basińskiej - Szablewskiej, odziedziczoną  wraz z innymi ciekawymi dokumentami i zdjęciami po wujku - Bonifacym Wróblewskim, który zdawał maturę w pleszewskim liceum w roku 1937. W latach 70. i 80. XX wieku był nauczycielem języka polskiego w Zespole Szkół Technicznych w Pleszewie. O panu profesorze i jego maturze jeszcze na blogu napiszę, zwłaszcza, że siostrzenica pana Bonifacego udostępniła mi oryginały jego prac pisemnych z języka francuskiego i z matematyki.

Tymczasem wracam do pierwszej matury  w 1923 roku i  pierwszych maturzystów. Zdawali swój egzamin dojrzałości eksternistycznie za zgodą poznańskiego kuratorium.
W 1923 roku pleszewskie gimnazjum było jeszcze sześcioklasowe.  Pełne prawa szkoła uzyskała dopiero w roku szkolnym 1924/1925.

Absolwenci klasy VI rocznika 1920/1921 stanęli przed dylematem: przenieść się do szkoły w innym mieście czy kontynuować naukę w Pleszewie ale w innej formie.
Za zgodą kuratorium postanowili uzupełnić wiedzę na poziomie klasy VII i VIII na prywatnym kursie prowadzonym przez profesorów gimnazjum. Warto dodać, że reforma systemu oświaty w II Rzeczpospolitej Polskiej nastąpiła dopiero w roku 1933, do tego czasu obowiązywał system przejęty po szkole pruskiej czyli klasy I - VIII.
Do matury z języka polskiego  przygotowywał pierwszych maturzystów prof. Ignacy Laskowski, z języka francuskiego dyrektor Walenty Szweda, z matematyki i z fizyki  prof. Józef Koperny. Zdjęcie auli z początku XX wieku z czasów pruskich. Te drewniane ławy przetrwały do lat 70. XX wieku. Doskonale je pamiętam z początków mojej pracy w liceum.

A oto tematy  matury pisemnej z języka polskiego:
1. Bohaterowie czynni w poezji romantycznej.
2. Wpływ głównych wypadków Polski porozbiorowej  na poezję patriotyczną.
Idźcie piąć się w górę ! w górę!
Ponad ciemnych skał krawędzie
Może przyjdzie kto szczęśliwy
Co ją weźmie i posiędzie.
Choć nie dojdzie, chociaż padnie
Przecież życia nie roztrwoni
Bo najlepsza cząstka życia
W takiej walce i pogoni (Asnyk „Baśń tęczowa”)

z języka łacińskiego
Cicero De officis. Ks. I rozdział 25

z języka francuskiego
Tłumaczenie z języka polskiego na francuski z historji czasów napoleońskich

z matematyki i fizyki
4 zadania, przepisuję jedno, reszta na scanie strony
Kula ołowiana wagi 8 kg ma b yć pokryta warstwą korkową tak, by w ten sposób powstała kula zanurzyła się w wodzie o 4 st. C do połowy. Jak gruba musi być okładka korkowa, jeżeli ciężar właściwy ołowiu wyn osi 11,35 a korka 0,24?

Cała siódemka egzamin zdała pomyślnie. Byli to:  Helena Makowska, Bolesław Celiński, Józef Górski, Rajmund Ertel, Józef Suchocki, Władysław Szulczyński i Edmund Tomaszewski.

Józef Suchocki to syn Stanisława i Anny Suchockich – właścicieli pierwszej polskiej apteki w Pleszewie, farmaceuta, ojciec premier Hanny Suchockiej.

W siódemce maturzystów był też urodzony w Śnietni koło Szymanowic  prof. Józef Górski – wykładowca na  Uniwersytecie  im. Adama Mickiewicza w Poznaniu (wydział prawa), rektor Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Poznaniu.

Studia wyższe ukończyła też Helena Makowska (farmaceutka), Bolesław Celiński i Edmund Tomaszewski (prawnicy), Rajmund Ertel (filolog).

Jak wyglądała szkoła w roku 1923?
Wiemy to, dzięki  broszurze zatytułowanej „Dziesięciolecie Państwowego Gimnazjum Koedukacyjnego im. St. Staszica w Pleszewie 1919 – 1929”.  W 1923 roku, kiedy pierwsi absolwenci zdawali maturę, w pleszewskiej Alma Mater  było 234 uczniów, w tym zaledwie 34 dziewczyny.

Na parterze  była biblioteka nauczycielska i uczniowska, pokój woźnego, przedsionek i kancelaria dyrektora, dwie klasy szkolne, szatnia połączona z salą gimnastyczną i składem przyrządów gimnastycznych oraz ustępy.

Na pierwszym piętrze była sala konferencyjna (pokój nauczycielski), sala ćwiczeń chemicznych, sala fizyki salka reparacyjna wraz z gabinetem fizycznym, 4 klasy szkolne, salka zbiorów historycznych i ustępy.

Na drugim piętrze była aula, 3 klasy, salka zbiorów przyrodniczych, salka modeli rysunkowych i sala rysunkowa, której okna są zwrócone ku północy. W suterynach znajduje się mieszkanie woźnego, pomieszczenie kotłów centralnego ogrzewania oraz składy na drzewo i węgiel. Korytarze w szkole są jasne, wzdłuż nich ciągną się wieszadła na płaszcze i czapki uczniów.  Ściany są ozdobione obrazami przedstawiającymi postacie i sceny historyczne.A oto uroczystości, w których na pewno uczestniczyli pierwsi maturzyści:
5 września 1919 roku odbyło się otwarcie nowego roku szkolnego
19 lutego 1919 roku – nabożeństwo z kazaniem na intencję pomyślnego wyniku plebiscytu na Górnym Śląsku
30 I 1922 – uczczono pamięć zmarłego papieża Benedykta XV
23 marca 1923 uroczyste Te Deum z okazji uznania granic Polski.

W 1923 roku polska szkoła funkcjonowała dopiero 4 lata, ale dużo się w niej działo. Już w 1919 roku powstała męska drużyna harcerska, a starsi harcerze w 1920 roku, w „czasie nawały bolszewickiej zgłosili się jako ochotnicy do wojska”. W 1922 roku powstała drużyna żeńska.

Od 1920 roku istniała w szkole Bratnia Pomoc, która udzielała niezamożnym uczniom pożyczek, wypożyczała też książki za odszkodowaniem w wysokości 10% wartości książki. Na  Bratnią Pomoc 508 zł dał lekarz szkolny dr Białasik. Od 1920 roku działało w szkole Towarzystwo Miłośników Nauki i Sztuki, które organizowało wykłady, koncerty, wystawy, wieczory recytacyjne, czytelnię wędrowną i bibliotekę. Korzystali z tego uczniowie.

Kolejny egzamin dojrzałości odbył się w Staszicu dopiero w roku 1925. Zdawało go 9 osób.
Tematy z języka polskiego:
1. Wpływ płodów ludowej wyobraźni na poezję romantyczną
2. Stosunki polsko – niemieckie za Piastów.
Ten tylko wejdzie do jutra bram
Kto w jutro swoje wierzy (Konopnicka)

W 1926 roku maturzystów było 14 i  po raz pierwszy na egzaminie pisemnym zdawano też historię. Ciekawskim przytaczam tematy:

  1. Kolonizacja niemiecka na ziemiach polskich w okresie piastowskim:
    a. przyczyny kolonizacji
    b. rodzaje kolonizacji
    c. stosunek kolonizacji do Państwa
  2. Wzrost mocarstwowej potęgi Polski za dynastii Jagiellonów
    3. Konstytucja 3 Maja i jej znaczenie

Zainteresowanym dziejami Pleszewa i liceum w szczególności, udostępniam scany broszury wydanej 1 1929 roku z okazji X lecia Państwowego Gimnazjum Koedukacyjnego w Pleszewie.

 

 

 

Skomentuj na Facebooku