
Deszcz, chłód i przenikliwy wiatr nie zniechęciły uczestników niedzielnych uroczystości, którzy licznie przybyli na Cmentarz Górczyński, by oddać hołd malarce. Wśród zgromadzonych byli przedstawiciele władz samorządowych, instytucji kultury, środowisk historycznych, rodzina malarki oraz mieszkańcy Pleszewa i Poznania. Obelisk ze zdjęciem Dory Mukułowskiej stał się symbolem przywracania pamięci o kobiecie, której dokonania przez dziesięciolecia pozostawały w cieniu.
Msza za duszę Dory
Niedzielne obchody rozpoczęła msza święta w kościele Matki Boskiej Bolesnej w Poznaniu. Eucharystię w intencji spokoju duszy Teodory Mukułowskiej odprawił proboszcz parafii, ks. prałat Eugeniusz Antkowiak. Przypomniał, że Dora, mieszkając na poznańskim Łazarzu, należała do tej wspólnoty parafialnej. Przed prezbiterium panie z Klubu Kobiet Ławka nr 4 w Pleszewie ustawiły portret malarki, obok którego znalazły się flagi. Wartę honorową zaciągnęli członkowie grupy rekonstrukcyjnej, a w pierwszej ławce zasiadły kobiety ubrane w stroje nawiązujące do czasów Powstania Wielkopolskiego. Podniosły charakter nabożeństwa podkreślił śpiew parafialnego chóru Dolorosa.


Rodzina Dory
Po mszy prezeska Klubu Kobiet Ławka nr 4, Monika Matyjaszczyk, przybliżyła zgromadzonym postać Teodory Mukułowskiej. Rozdawano broszury i ulotki opisujące jej życie, twórczość oraz działalność. W nabożeństwie uczestniczyli także krewni malarki: Elżbieta Kwiatkowska, dla której Dora była siostrą pradziadka, jej syn Juliusz Kwiatkowski oraz Jan Mukułowski, prapraprawnuk brata artystki. Ich obecność nadała wydarzeniu osobisty wymiar. Za dokumentami, fotografiami i obrazami, które pomogły odtworzyć biografię Dory, kryje się bowiem również historia rodziny, której pamięć o przodkini przetrwała kolejne pokolenia.


Artystka z Kowalewa, która pokochała Poznań
Teodora Mukułowska urodziła się w 1880 roku w Kowalewie pod Pleszewem. Większość dorosłego życia spędziła w Poznaniu, gdzie rozwijała talent artystyczny, pracowała jako nauczycielka i angażowała się w działalność społeczną. Kształciła się artystycznie we Wrocławiu, Wiedniu i Paryżu, zdobywając umiejętności, które pozwoliły jej stać się wszechstronną twórczynią.
Zajmowała się malarstwem olejnym, tworzyła portrety, martwe natury, sceny rodzajowe, grafikę, ekslibrisy i ilustracje. Projektowała również zabawki. Jej prace prezentowano na wystawach w kraju i za granicą, między innymi w Warszawie, Krakowie, Lwowie i Paryżu. W 1912 roku zdobyła srebrny medal na paryskim Salonie. Część jej dzieł trafiła do zbiorów muzealnych, w tym do Muzeum Narodowego w Poznaniu.
Sztuka nie była jednak jedyną dziedziną, której poświęciła życie. Mukułowska pracowała jako nauczycielka, między innymi w poznańskim Liceum im. Dąbrówki, gdzie przekazywała młodszym pokoleniom wiedzę i zamiłowanie do sztuki. Jej działalność zawodowa szła w parze z poczuciem odpowiedzialności za wspólnotę i historię regionu.
Ważne miejsce w jej biografii zajmowało zaangażowanie patriotyczne. Dora uczestniczyła w Powstaniu Wielkopolskim, a później troszczyła się o udokumentowanie udziału kobiet w walce o niepodległość. Wspólnie ze Stefanią Szyfterówną zbierała relacje dotyczące zaangażowania Wielkopolanek w powstanie, przyczyniając się do zachowania świadectw kobiet, których zasługi często nie znajdowały należnego miejsca w powszechnej pamięci.
Podczas II wojny światowej przebywała w Ostrowcu Świętokrzyskim. Malowała tam między innymi polichromie w kościele św. Michała Archanioła i pomagała miejscowej ludności. Podejmowała również starania o uwolnienie swojej siostry Anieli i siostrzenicy z obozu w Ravensbrück.
Po powrocie do Poznania w 1945 roku musiała zmierzyć się z trudną rzeczywistością powojenną. Jej mieszkanie przy ulicy Wyspiańskiego zostało ograbione, ale mimo tych doświadczeń wróciła do pracy. Uczyła w odradzającym się Liceum im. Dąbrówki, prowadziła pracownię zabawek i pozostawała aktywna w środowisku artystycznym.
Zmarła nagle 25 października 1946 roku, mając 66 lat. Została pochowana na Cmentarzu Górczyńskim, lecz z biegiem lat zaginęła informacja pozwalająca wskazać dokładne miejsce jej grobu. Choć pozostawiła po sobie dorobek artystyczny i świadectwa działalności społecznej, jej nazwisko stopniowo znikało z lokalnej świadomości.
Zaczęło się od Ewy
Przywracanie historii Dory Mukułowskiej rozpoczęło się od zainteresowania jej postacią w rodzinnym Kowalewie. Ważną rolę odegrała mieszkanka tej miejscowości Ewa Matuszczak, która zwróciła uwagę na zapomnianą artystkę. Później sprawą zajęły się panie z Klubu Kobiet Ławka nr 4 w Pleszewie. Działaczki dotarły do rodziny malarki, jej obrazów, dokumentów, fotografii i prasowych wycinków. Z rozproszonych materiałów – z naukowczynią Agnieszką Słupianek – Winkowską na czele, zaczęły odtwarzać biografię kobiety, której życie okazało się znacznie bogatsze, niż mogło się wydawać. Poszukiwania wymagały cierpliwości, rozmów z bliskimi oraz porządkowania informacji, które przez lata pozostawały w różnych miejscach. Z czasem Dora przestała być jedynie nazwiskiem z przeszłości. Na nowo odkrywano jej artystyczne sukcesy, pracę pedagogiczną, zaangażowanie niepodległościowe i trudne doświadczenia wojenne. Pleszewianki uznały, że warto nie tylko opisywać jej losy, lecz także przypominać o niej w przestrzeni publicznej.
Ławka i mural
Pierwszymi widocznymi znakami tej inicjatywy stały się kolejne przedsięwzięcia w Pleszewie i Kowalewie. Od dwóch lat w Kowalewie znajduje się ławka nosząca imię Dory Mukułowskiej. W Pleszewie powstał mural z wizerunkiem malarki, autorstwa Pleszewianina Sławomira Danielskiego. Przygotowywano także broszury i ulotki, organizowano spotkania oraz podejmowano działania edukacyjne przybliżające jej życie i twórczość.
Ławka Dory Mukułowskiej w Kowalewie – hołd dla zapomnianej artystki WIDEO
Nie było grobu
Pomysł postawienia obelisku w Poznaniu narodził się podczas wizyty pań na Cmentarzu Górczyńskim. Chciały odnaleźć miejsce pochówku malarki, zapalić znicz i złożyć kwiaty, ale okazało się, że nie da się już wskazać jej grobu. To skłoniło je do stworzenia nowego miejsca pamięci. Pleszewianki zaangażowały w przedsięwzięcie władze Miasta i Gminy Pleszew, poznański oddział Instytutu Pamięci Narodowej oraz prywatnych darczyńców. Dzięki współpracy wielu osób pomysł upamiętnienia artystki w 80. rocznicę jej śmierci stał się rzeczywistością.
Mazurek Dąbrowskiego
Na godzinę 14 zaplanowano uroczystość na Cmentarzu Górczyńskim. Mimo ulewy i zimna uczestnicy licznie zgromadzili się przy pomniku. Wydarzenie poprowadziła Zuzanna Musielak-Rybak, dyrektorka biblioteki w Pleszewie. Rozpoczęto je wspólnym odśpiewaniem hymnu państwowego.


Goście, goście
Wśród gości znaleźli się burmistrz Pleszewa Arkadiusz Ptak z żoną, przedstawiciele poznańskiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej i Muzeum Powstania Wielkopolskiego, prof. Andrzej Gulczyński z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu oraz były starosta pleszewski Michał Karalus. Przybyli także przedstawiciele pleszewskich harcerzy, których reprezentowała druhna Julia Tanaś, a także reprezentantka poznańskiego Liceum im. Dąbrówki, w którym Dora pracowała po wojnie. W uroczystości uczestniczyli członkowie grupy rekonstrukcyjnej z GRH „Tschuff” z Kościana, mieszkańcy Pleszewa i Poznania. Obecna była również posłanka Alicja Łuczak, która towarzyszyła inicjatorkom zarówno podczas mszy świętej, jak i na cmentarzu. To pokazało, że upamiętnienie malarki połączyło różne pokolenia i środowiska.

Ach ten deszcz
Ze względu na ulewę przemówienia były krótkie, ale pełne emocji. Prowadzącej Zuzannie Musielak – Rybak, ulewny deszcz moczył kartki. Monika Matyjaszczyk przypomniała o znaczeniu pracy kobiet, które postanowiły ocalić od zapomnienia postać zasłużoną dla regionu. Agnieszka Słupianek-Winkowska, badaczka dziejów i działalności Mukułowskiej, przybliżyła jej historię, zwracając uwagę na rolę artystki w kulturze oraz dokumentowaniu udziału Wielkopolanek w walce o niepodległość.
Rysunek Dory na fladze
W imieniu rodziny wdzięczność organizatorkom przekazał Jan Mukułowski. Burmistrz Arkadiusz Ptak podziękował Pleszewiankom za wydobycie postaci Dory z niepamięci i przywrócenie jej należnego miejsca w historii Pleszewa. Podkreślił znaczenie działań, dzięki którym mieszkańcy mogą poznawać osoby związane z regionem i ich dokonania. Marcin Wiśniewski – kierownik Muzeum Powstania Wielkopolskiego zdradził, że jedna z flag powstańczych prezentowanych w muzeum jest wzorowana na rysunku Dory Mukułowskiej. A obelisk symbolicznie upamiętnia wszystkie kobiety uczestniczące w powstaniu.
Odsłonięcie i poświęcenie
Do odsłonięcia obelisku zaproszono Monikę Matyjaszczyk, burmistrza Arkadiusza Ptaka, przedstawicielkę rodziny Elżbietę Mukułowską, kierownika Muzeum Powstania Wielkopolskiego Marcina Wiśniewskiego oraz naczelnika Oddziałowego Biura Walki i Męczeństwa Wojciecha Chałupkę. Po odsłonięciu pomnika ks. prałat Eugeniusz Antkowiak pobłogosławił i poświęcił obelisk.



O mój rozmarynie
Nie zabrakło pamiątkowych zdjęć, kwiatów i chwil wzruszenia. Chór parafialny Dolorosa zaintonował pieśń „O mój rozmarynie”, a wkrótce śpiew podjęli wszyscy obecni. Wspólna pieśń stała się symbolicznym zakończeniem uroczystości, podczas której mimo trudnych warunków pogodowych nie brakowało radości, wdzięczności i poczucia dobrze wykonanego zadania.



Ich rodzinny Kowalew
Ważnym momentem była również wypowiedź Małgorzaty Walendowskiej, mieszkanki Kowalewa i drugiej prezeski Klubu Kobiet Ławka nr 4. To właśnie z Kowalewem związane są początki życia Dory Mukułowskiej. Historia zatoczyła więc symboliczne koło: od rodzinnej miejscowości, przez poznańskie ulice i środowisko artystyczne, aż po cmentarz, na którym artystka została pochowana. A w jej upamiętnieniu uczestniczą mieszkanki jej rodzinnego Kowalewa.


Kropka nad „i” w historii Dory
Odsłonięcie obelisku jest czymś więcej niż postawieniem pomnika. To świadectwo, że konsekwentna praca niewielkiej grupy osób może przywrócić pamięć o człowieku, którego dokonania przez lata pozostawały na marginesie lokalnej historii. Potrzebne były zainteresowanie, wytrwałość, poszukiwania archiwalne, rozmowy z rodziną i współpraca wielu środowisk.
Dora jako symbol
Członkinie Klubu Kobiet Ławka nr 4 podkreślają, że Dora Mukułowska przypomina również o innych Wielkopolankach, które tworzyły kulturę, pracowały dla lokalnych społeczności, kształciły kolejne pokolenia i angażowały się w walkę o wolność. Nie wszystkie zostały odpowiednio uhonorowane, a wiele ich historii wciąż czeka na odkrycie. Biografia Dory pokazuje, że za znanymi wydarzeniami historycznymi stoją także osoby, których praca i odwaga nie zawsze znalazły odzwierciedlenie w podręcznikach czy powszechnej pamięci.
Dla Pleszewa to powód do dumy, dla Poznania – przypomnienie o artystce związanej z miastem przez większość dorosłego życia, a dla rodziny – wzruszający gest przywrócenia pamięci o bliskiej osobie. Obelisk daje mieszkańcom i odwiedzającym cmentarz miejsce, w którym mogą zatrzymać się na chwilę, poznać historię malarki i oddać jej hołd, mimo że pierwotnego grobu nie udało się odnaleźć.
Od ławki do obelisku
Dzięki paniom z Klubu Kobiet Ławka nr 4, wsparciu władz Pleszewa, Instytutu Pamięci Narodowej, prywatnych darczyńców i wielu zaangażowanych osób Dora Mukułowska znów ma swoje miejsce w przestrzeni publicznej. Od ławki w Kowalewie, przez mural w Pleszewie i publikacje, aż po obelisk na poznańskim cmentarzu, prowadzi droga, która pokazuje, jak skutecznie można połączyć lokalną inicjatywę z troską o dziedzictwo historyczne.

Dla Pleszewa i Wielkopolski
Kobieta, o której nieśmiało wspomniano w jej rodzinnej miejscowości, stała się dziś ważną postacią w opowieści o Pleszewie i Wielkopolsce. Odsłonięcie obelisku jest symboliczną kropką nad „i” w procesie przywracania jej pamięci, ale także zachętą do dalszego odkrywania jej życia, obrazów i dokonań. Najważniejsze, by historia Dory Mukułowskiej nie została już zapomniana, a kolejne pokolenia wiedziały, kim była kobieta, której talent, patriotyzm, twórczość i pracowitość zasługują na trwałe miejsce w historii regionu.
Hotel pełen tajemnic, a scena pełna śmiechu! Teatr Prawie Wielki z kolejną premierą WIDEO



