Z Dobrzycy do serca Polski. Wyjątkowa przygoda w Warszawie

"Jak przygoda, to tylko w Warszawie” – śpiewa Irena Santor. Jednodniową przygodę w stolicy przeżyli uczestnicy wycieczki zorganizowanej w minioną sobotę przez Towarzystwo Miłośników Ziemi Dobrzyckiej. Było gorąco – dosłownie i w przenośni – oraz niezwykle inspirująco.

Wyruszyliśmy z Dobrzycy ku stolicy wczesnym rankiem. Ale już po wschodzie słońca, które „wędrowało” coraz wyżej i grzało. Kiedy po czterech godzinach autokar zatrzymał się przy Bramie św. Honoraty, wiodącej na cmentarz na Powązkach, słońce stało wysoko. Dzień zapowiadał się pięknie. W drodze do Warszawy wiceprezes TMZD Zenon Lisiak przybliżył historię Powązek – cmentarza, założonego pod Warszawą w 1790 roku na działce podarowanej przez rodzinę Korwin – Szymanowskich. Jeszcze przed poświęceniem pobudowano kolumbaria. Dwa lata później stanął kościół pw. św. Karola Boromeusza.

Powązki

W 1875 roku, po zniwelowaniu wałów Lubomirskiego (miały strzec miasto przed „złym powietrzem” i zarazą) cmentarz został włączony w granice miasta Warszawy. 90 lat później wpisano cmentarz do rejestru zabytków. Po kolejnych 9 latach (1974), z inicjatywy Jerzego Waldorfa powołano Społeczny Komitet Opieki nad Starymi Powązkami, dzięki czemu można kwestować na renowację zabytkowych nagrobków. W 2024 coroczna kwesta organizowana na cmentarzu od 1975 roku przez Społeczny Komitet Opieki nad Starymi Powązkami im. Jerzego Waldorffa została wpisana na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego^[13]. Więcej o Starych Powązkach TUTAJ

Znani i nieznani

Podczas godzinnego spaceru po nekropoli, mijaliśmy groby – bardzo stare – dwujęzyczne nawet – wszak cały XIX wiek to czas zaboru rosyjskiego. Chociaż większość grobowców, które mijaliśmy miała tablice w języku polskim. Przy alei, którą powiódł nas pan Zenon, były grobowce znanych Polaków m.in. Wojciecha Młynarskiego, Marii Dąbrowskiej autorki powieści „Noce i dnie”, Władysława Stanisława Reymonta – noblisty, autora powieści „Chłopi” i jego żony Aurelii ale też powieściopisarki Marii Rodziewiczówny. Był nagrobek piosenkarza Jerzego Połomskiego, pisarza Jana Parandowskiego, pisarza Stanisława Dygata i jego żony aktorki Kaliny Jędrusik, pilotów Żwirki i Wigury, polityków – naukowca i trzeciego prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej Ignacego Mościckiego, przedwojennego prezydenta Warszawy Stefana Starzyńskiego. W kolumbarium wycieczkowicze szukali swoich idoli – jedni wokalisty Czesława Niemena, inni piosenkarki Ireny Jarockiej, profesora Aleksandra Bardiniego. Okazały grobowiec Jerzego Waldorfa znajduje się niedaleko katakumb.

Skojarzenia

Znalazłam też, przypadkiem, grobowiec artysty malarza Piotra Potworowskiego który w 1928 roku w Paryżu poznał studentkę antropologii Magdalenę Mańkowską – córkę właścicieli majątku Rudki koło Ostroroga. Wkrótce młodzi się pobrali, wrócili do Polski, właśnie do Rudek, gdzie Jan miał pracownię i gdzie gościł malarzy artystów m.in. Jana Cybisa, Wacława Taranczewskiego. Napisałam kiedyś o tym na blogu:

Wielkich ludzi przywiodły do małych Rudek kobiety

Uff, jak gorąco

Opuszczamy cmentarz, kierujemy się ku centrum Warszawy. Z okien autobusu widać wieżowce, zasłaniają Pałac Kultury i Nauki, który kiedyś był najwyższy. W pobliżu kolumny Zygmunta czeka na nas przewodniczka. Rozdaje audioguide’y – jesteśmy dużą grupą, poza tym w sobotę w stolicy jest ruch i nie bylibyśmy w stanie usłyszeć tego wszystkiego, co chce nam opowiedzieć. Głośniczki miały jeszcze jeden plus – głos pani przewodniczki było słychać daleko, nawet kiedy się szukało cienia pod drzewkiem albo pod kamienicą kilkadziesiąt kroków od niej. A żar lał się z nieba przez cały dzień.

Kawa na piasku

Przed spacerem z przewodniczką było jeszcze trochę czasu wolnego, zajrzałyśmy więc do akademickiego kościółka św. Anny. Obok niego był niewielki „jarmark” (to za dużo powiedziane) z rękodziełem. I tam pachniało kawą, którą parzono w dzbanuszkach na rozżarzonym piasku. Kawa była czarna jak smoła, wzbogacona kardamonem i odrobiną cukru (normalnie go nie używam) postawiła nas na nogi. Mi dodatkowo przypomniała wyprawę do Gruzji przed pandemią. Tam też Gruzinki serwowały taki napój. Tu, pani do kawy dołożyła ciasteczko i poczęstowała prawdziwą – jak zapewniała – chałwą. Pewnie bym sobie kupiła taki mały kawałek gdyby nie upał. Na pewno smakołyk by mi się roztopił.

Za królem do Warszawy

Tymczasem zbieramy się w pobliżu kolumny króla Zygmunta III Wazy – syna polskiej królewny Katarzyny Jagiellonki i synem króla Szwecji Jana III Wazy. Dzięki matce znał język polski ale jego językiem ojczystym był szwedzki. Przeniósł nam w 1596 roku dwór z Krakowa do Warszawy. Na stałe na Zamku Królewskim król zamieszkał w roku 1611, po powrocie z wyprawy na Moskwę. Ale to Kraków był nadal miejscem koronacji polskich królów. Tylko Stanisław Leszczyński oraz Stanisław August Poniatowski, o którym dużo usłyszeliśmy, zwiedzając Zamek Królewski, koronowali się w Warszawie. Przewodniczka mówiła, że przeprowadzka króla i dworu do Warszawy, sprawiła, że miasto zaczęło się dynamicznie rozwijać. Budowano nowe pałace, kościoły. W XVII wieku miasto było jedną z metropolii środkowej Europy.

Kolumna Zygmunta III Wazy i wieża Zamku Królewskiego

Po Starym Mieście

Pani Małgorzata, pokazawszy nam ślady po dawnych murach miejskich, ruszyła na Stare Miasto ku Rynkowi – po drodze był Dzwon na Kanonii, najwęższa kamienica licząca zalewie 140 cm szerokości, wisząca kamienica, Barbakan i Mury Miejskie z pomnikiem Małego Powstańca, Stary Rynek z pomnikiem Syrenki. Zwracała uwagę na malowidła na kamienicach, na ich architekturę. W zasadzie przez cały czas wędrówki po mieście, na coś zwracała uwagę – m.in. na Muzeum Marii Curie – Skłodowskiej przy ulicy Freta, w domu rodzinnym, w którym przyszła na świat wielka polska uczona. Była też Archikatedra św. Jana, z której bardzo blisko jest do Zamku Królewskiego .

Na Zamku

To on – barokowo – klasycystyczna budowla, wielokrotnie grabiona przez wojska szwedzkie, brandenburskie, niemieckie i rosyjskie, był kolejnym etapem naszej jednodniowej wycieczki do Warszawy. I tu podzielono nas na dwie dwudziestoosobowe grupy – jedna poszła za panią Małgorzatą, druga za jej mężem Bogusławem, też przewodnikiem, do tego certyfikowanym, co podkreślał na początku. Oprowadzał, opowiadał – najwięcej ostatnim królu Polski – Stanisławie Auguście Poniatowskim. Mówił o zniszczeniach wojennych – Zamek został w 1939 roku spalony i ograbiony przez Niemców a w 1944 roku doszczętnie spalony. Zwracał też uwagę na elementy wystroju komnat – uratowanych przed pożogą. Wspomniał o odbudowie Zamku w latach 70. XX w.

Ślady króla Stanisława

Warto tu przyjechać, pooglądać np. tron królewski, sypialnię królewską z łożem pod baldachimem, z toaletą obok, gabinet Stanisława Augusta Poniatowskiego, Salę Obiadów Czwartkowych, pełną portretów. O bohaterce jednego z nich, mówił przewodnik. Król był koneserem sztuki, lubił obrazy, zatrudnił nawet malarza Bernardo Belotto zwanego Canalettem, który malował m.in. Warszawę ale też króla.

Portret Stanisława Augusta Poniatowskiego

Portrety polskich królów: Stefana Batorego i Zygmunta III Wazy

Krakowskie Przedmieście

Po Zamku przyszedł czas na Krakowskie Przedmieście jedną z najbardziej prestiżowych i reprezentacyjnych ulic w Warszawie, stanowiącą północny odcinek Traktu Królewskiego. Biegnie od Placu Zamkowego w kierunku południowym, aż do pomnika Mikołaja Kopernika, gdzie płynnie przechodzi w ul. Nowy Świat. Ten historyczny „salon Warszawy” obfituje w zabytkowe kościoły, pałace i instytucje kultury. Pani Małgorzata zwracała uwagę na ławeczki chopinowskie (grające!), kościół Akademicki św. Anny, Pałac Prezydencki, główny budynek Uniwersytetu Warszawskiego, pomnik Mikołaja Kopernika, Adama Mickiewicza, Bolesława Prusa.

Pałac Prezydencki i pomnik księcia Józefa Poniatowskiego

Odprawa warty i Ogród Saski

Nie doszliśmy do kościoła św. Krzyża, zboczyliśmy skrótem na Plac Marszałka Piłsudskiego, żeby zdążyć na zmianę warty przed Grobem Nieznanego Żołnierza . Potem jeszcze zbiorowe zdjęcie przy fontannie w Ogrodzie Saskim założonym na przełomie XVII i XVIII wieku przez króla Augusta II Mocnego, na tzw. Osi Saskiej, jako ogród przypałacowy przy pałacu Saskim w stylu francuskim. W 1727 roku został udostępniony przez króla mieszkańcom Warszawy. Mógł korzystać z niego każdy, kto był porządnie ubrany – opowiadała pani Małgorzata.

Łazienki

Na deser Łazienki królewskie założone przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w XVIII wieku. Urządzony na skarpie park jest miejscem relaksu dla Warszawiaków i wycieczkowiczów. Jest tu wiele ciekawych obiektów m.in. Pomnik Fryderyka Chopina, Pałac na Wyspie, Stara Pomarańczarnia. My ograniczyliśmy się do spaceru po tym niezwykłym parku pełnym krzewów, kwiatów, pomników. I tu w kawiarence przysiedliśmy w cieniu starych drzew. Delektowaliśmy się aromatyczną kawą, niektórzy też mrożoną. Wymienialiśmy wrażenia, ciesząc się słońcem, pogodą i swoim towarzystwem.

Z okien autobusu

Droga powrotna minęła niepostrzeżenie. Mając za oknem najpierw stołeczne budynki, stadion z kibicami śpieszącymi na mecz, rzekę Wisłę, nad którą rozpoczynały się Wianki, bulwarami pełnymi spacerujących, jeżdżących na hulajnogach, na rowerach, powoli opuszczaliśmy Warszawę, w której spędziliśmy kilka godzin wypełnionych widokami i zapachami miasta. Krajobraz za oknem powoli się zmieniał – po obu stronach autostrady mieliśmy mazowieckie pola, z jednej strony zachodzące słońce.

Od Łazienek Wielkopolskich do Królewskich

Na koniec wdzięczność za wycieczkę dla organizatorów – zarządu Towarzystwa Miłośników Ziemi Dobrzyckiej – wiceprezesa Zenona Lisiaka, który przygotował wyjazd merytorycznie, Ewy Masłowskiej – odpowiedzialnej za sprawy organizacyjne. Prezes Szymon Balcer też uczestniczył w wycieczce od Łazienek Wielkopolskich – jak często nazywany jest Zespół Pałacowo – Parkowy w Dobrzycy do Łazienek Królewskich w Warszawie. Dobrzyckie stworzył Augustyn Gorzeński – adiutant króla Stanisława Augusta Poniatowskiego – twórca Warszawskich Łazienek.