Irena Kuczyńska
Mauzoleum Pamięci Harcerstwa
Dh Ludwik Zawieja – patron jednej z drużyn harcerskich w Pleszewie będzie miał swoją tabliczkę epitafijną w Mauzoleum Pamięci Harcerstwa w Skulsku nieopodal Konina. Jest to jedyne takie miejsce w Polsce i w Europie. Stanowi symboliczny cmentarz i panteon pamięci. Na ścianach mauzoleum wmurowano już ponad 600 tabliczek epitafijnych upamiętniających zasłużonych oraz tragicznie zmarłych. W 2000r. Skulskie Mauzoleum podniesione zostało do rangi Mauzoleum Pamięci Harcerstwa, pierwszego w Polsce, jedynego w Europie symbolu i pomostu łączącego historię z teraźniejszością. Tradycją tego miejsca stały się Patronalne Dni Skupienia w Skulsku, które odbywają się co roku w drugą sobotę czerwca.
W sobotę 13 czerwca 2026 roku na Murze Pamięci w Skulsku pojawi się tablica upamiętniająca pleszewianina phm Ludwika Zawieję – to jego imię nosi od 4 czerwca 1978 roku I Szczep Drużyn Związku Harcerstwa Polskiego przy Szkole Podstawowej nr 1.
Pamiątki
Zostało one poprzedzone zgromadzeniem pamiątek po pleszewianinie. Można je oglądać w Izbie Tradycji znajdującej się w pleszewskiej Jedynce. Harcerze poznają też fakty z jego życia. To one zostały dołączone do wniosku o upamiętnienie pleszewianina phm Ludwika Zawieji tabliczką w Mauzoleum Pamięci Harcerstwa w Skulsku.
Druh Ludwik
Czytamy w nim, że phm Ludwik Zawieja przyszedł na świat 24 sierpnia 1912 roku w Taczanowie koło Pleszewa. Przygodę z harcerstwem rozpoczął w 1928 roku w II Drużynie Męskiej im. S. Czarneckiego, która działała przy Szkole Wydziałowej przy ul. Szkolnej 5. W 1933 roku harcerski teatr wystawił przedstawienie „Orlęta”. Ludwik Zawieja w nim wystąpił. Początkowo pleszewskie drużyny podlegały bezpośrednio władzom harcerskim w Poznaniu.
Referent w Komendzie Hufca Pleszew
W roku 1934, w związku z reformą administracyjną kraju, dokonano też zmian zasięgu terytorialnego poszczególnych hufców. W Chorągwi Poznańskiej powstały hufce powiatowe oraz wydzielone z nich hufce lokalne. Wśród nich znalazł się Pleszew. Dh Ludwik Zawieja wszedł w skład Komendy Hufca Pleszew. Został referentem gospodarczym, referentem Przysposobienia Wojskowego oraz referentem ds. Harcerskiego Klubu Wojskowego.
Drużynowy i przyboczny
W latach 1935 – 1937 Ludwik Zawieja był drużynowym II Drużyny Męskiej im. S. Czarneckiego. Od 16.03.1935 do 18.05. 1936 odbywał służbę czynną w 70 pułku piechoty w Pleszewie w stopniu strzelca. Był piechurem – sanitariuszem. Na początku 1937 roku dh Zawieja został mianowany przez Komendanta Chorągwi przybocznym hufcowego i referentem drużyn harcerskich.
Wycieczki, obozy
Wśród aktywności dha Ludwika Zawieji wymieniana jest współorganizacja wypraw harcerskich i obozów. W 1931 roku była to wycieczka Harcerskiego Klubu Sportowego do Jedlca oraz wycieczka do Dobrzycy połączona z wizytą w pałacu. W 1934 roku – wycieczka na trasie Warszawa – Kraków – Częstochowa. W 1935 roku harcerze byli na wycieczce w Katowicach, rok później byli na biwaku nad Prosną. W 1938 roku w sierpniu starsi harcerze wyjechali z Pleszewa na obóz do Zaleszczyków nad Dnieprem przy granicy Polski z Rumunią. Komendantem tego obozu był phm Ludwik Zawieja.
Ostatnie przyrzeczenie
Ostatni obóz przed wybuchem II wojny światowej pleszewscy harcerze zorganizowali w lipcu 1939 roku w Zawadach. Do historii przeszło ostatnie ognisko, z udziałem gości z Pleszewa i okolicy, które odbyło się w niedzielę 16 lipca. To tam przyjęto ostatnie przyrzeczenie od pleszewskich harcerzy.
AKowiec
A potem przyszła wojna. Ludwik Zawieja uczestniczył w tajnych spotkaniach w swoim mieszkaniu przy ul. Malińskiej, przekazywał paczki więźniom i jeńcom wojennym w obozach koncentracyjnych, co wynika z informacji Instytutu Pamięci Narodowej – oddział w Łodzi. Phm Zawieja wstąpił w szeregi Armii Krajowej: Obwód Las – Ostrów Wlkp. Odbierał zrzuty broni a posługiwał się pseudonimem Zbigniew.
Nie zdradził, zginął
W czerwcu 1944 roku został ranny, aresztowało go w Pleszewie Gestapo. Początkowo osadzony został w Kaliszu, później przewieziony do Rozszerzonego Więzienia Policyjnego na Radogoszczu w Łodzi. Przesłuchiwany, nie zdradził kolegów z oddziału. Zginął wraz z innymi więźniami 17 stycznia 1945 roku, w wyniku pożaru, „celowo wywołanego przez władze obozu”. Miał 33 lata. Nazajutrz przyszło wyzwolenie – czytamy w IPN.
Symboliczny grób
Symboliczny grób phm Ludwika Zawieji znajduje się na cmentarzu przy ul. Kaliskiej w Pleszewie. To przy tym grobie spotkałyśmy się z komendantką hm Sławomirą Madalińską, żeby zaapelować do pleszewian o pomoc w odszukaniu rodziny druha Ludwika Zawieji. Chodziło o dwie sprawy – po pierwsze – zaproszenie na uroczystość odsłonięcia tabliczki epitafijnej w Mauzoleum Pamięci Harcerstwa w Skulsku 13 czerwca 2026 roku. Po drugie – chodzi o wyrażenie zgody na umieszczenie na grobie harcerskiego krzyża. Nagrałyśmy rolkę i … na odzew czekałyśmy dwie godziny.
Basia podpowiedziała
Jako pierwsza odezwała się Barbara Filipiak z Kalisza – córka prof. Józefa Bekera – nauczyciela pleszewskiego liceum, którego grób sąsiaduje z grobowcem rodziny Zawiejów i Malinowskich. To ona podpowiedziała, że grobem opiekuje się Maria Dąbrowska zd. Bródka – córka prof. Stanisława Bródki. Wspomniała też mieszkającą w kamienicy przy ul. Kochanowskiego, siostrę Ludwika Zawieji – Stanisławę Malinowską, która wraz z mężem spoczywa w rodzinnym grobie Zawiejów, gdzie znajduje się symboliczna tablica upamiętniająca Ludwika.
Marylka dała kontakt
I tak dotarłam do Marylki Dąbrowskiej, która już też zdążyła wysłuchać nagranej na cmentarzu rolki i zamierzała do mnie zadzwonić ale ją uprzedziłam. Dowiedziałam się, że sprawuje ona opiekę nad grobem, głównie dlatego, że jak mówi „obiecała to cioci Stasi Malinowskiej”. Cioci, co prawda, „przyszywanej” ale bardzo bliskiej z racji kontaktów jej rodziców Marianny i Stanisława Bródków z Malinowskimi. To ciocia Stasia odwiedzała rodzinę Marylki, po śmierci męża. Maria ma też kontakt z bratankami Ludwika Zawieji, którzy mieszkają w Poznaniu. Przekazała im prośbę hm Sławy Madalińskiej o telefon.
Przed chwilą (czwartek) do mnie zadzwonił bratanek Ludwika Zawieji, syn jego brata Czesława. Informację o upamiętnieniu stryja przyjął raczej z zadowoleniem. Potem rozmawiał ze Sławą Madalińską, która miała mu przedstawić pomysły dotyczące upamiętnienia phm Ludwika Zawieji. Zgodzili się na krzyż harcerski na grobie.
Grażyna połączyła kropki
Gwoli sprawiedliwości, trzeba wspomnieć jeszcze dwie osoby, które już wcześniej pomogły nam dopatrzeć się pokrewieństwa Zawiejów z Malinowskimi. I tu, jak zwykle, niezawodna okazała się pleszewska genealożka Grażyna Kostek, która, jak mało kto, potrafi poruszać się w archiwach i dotarła do więzi łączących osoby pochowane w jednym grobie. Na prawidłowy trop powiązań Malinowskich z Zawiejami naprowadziła nas też Helena Suchanecka – Kamraj.
Ludzie tworzą historię
W tym miejscu wypada podziękować wszystkim zaangażowanym w projekt pleszewskich harcerzy. Phm Ludwik Zawieja – wpisuje się w historię miasta Pleszewa, którą na bieżąco wszyscy tkamy…
Pleszewskie liceum we wrześniu 1972 roku. Wtedy zaczynałam pracę
Wspomnienie o kpt. Adamie Kobosowiczu, który w latach 60. otwierał pleszewianom okno na świat
Pleszew i jego Żydzi – historia, synagoga i lapidarium WIDEO
Irena Kuczyńska